Multimodaal goederenvervoer met oog voor brede welvaart

Hoe moet het goederenvervoer er in de toekomst uitzien als we Nederland van het slot willen houden? Daar houdt het programma Multimodaal Goederenvervoer van Topsector Logistiek zich mee bezig. De onderzoeken die zij doen, moeten leiden tot praktische oplossingen waar zoveel mogelijk bedrijven gebruik van kunnen maken. “Structurele uitdagingen en ontwikkelingen, zoals arbeidsmarktkrapte, schaarse ruimte, klimaatdoelstellingen, digitalisering en een veranderende geopolitieke context, vragen om een fundamentele vernieuwing van het transportsysteem”, stelt Arjen de Feijter.

Multimodaal goederenvervoer

Het programma Multimodaal Goederenvervoer werkt intensief samen met bedrijven, de overheid en kennisinstellingen, vertelde programmamanager Kim Hazelaar in een eerder interview. Het doel is zoveel mogelijk praktische oplossingen te ontwikkelen, om tot een duurzaam, bestendig en veerkrachtig logistiek systeem te komen. Alle projecten van het programma zijn ondergebracht onder drie thema’s: Leveringszekerheid, Joint Corridors Off-Road en Corridors van de Toekomst. Projectleider Arjen de Feijter houdt zich daarbinnen bezig met de vraag hoe multimodaal goederenvervoer er in de toekomst uit zal zien, met het oog op leefbaarheid en brede welvaart.

Fundamentele vernieuwing

“Het Nederlandse goederenvervoer staat de komende decennia onder toenemende druk door heel diverse ontwikkelingen en uitdagingen”, aldus Arjen. “Dat vraagt om een fundamentele vernieuwing van het transportsysteem. Als projectleider identificeer ik onderwerpen die relevant zijn voor het multimodale goederenvervoer van de toekomst en vertaal ik deze naar projecten. De projecten begeleid ik vervolgens van idee tot en met de oplevering.” In de onderstaande alinea’s licht Arjen de verschillende onderwerpen en projecten toe.

Brede Welvaart

“Spoor, weg, water en locaties voor op- en overslag maken goederenvervoer mogelijk. Ze dragen bij aan welzijn en brede welvaart, maar het gebruik kent ook negatieve kanten: files, uitstoot, slijtage en ruimtebeslag. Logistiek heeft kortom impact op de leefbaarheid. Daarom helpen we bedrijven om brede welvaart mee te nemen in hun besluitvorming. Dat ze niet alleen kijken naar de kosten, maar ook naar wat hun keuzes betekenen voor de maatschappij. Brede welvaart gaat echt over de maatschappelijke impact.” Daarnaast helpt brede welvaart bedrijven om weerbaarder te worden voor verstoringen, zoals geopolitieke spanningen en klimaatontwikkeling, en om de relatie met opdrachtgevers en omgeving te verbeteren.

“Tijdens de Vervoerslogistieke Werkdagen pitchten we een paper over brede welvaart, waarin onder meer concrete toepassingen voor bedrijven worden toegelicht. Ook verkennen we met het Ministerie van I&W hoe we gezamenlijk kunnen optrekken op dit thema.”

Autonoom transport

“Ondanks het belang en de potentie van autonoom transport, komt het niet echt van de grond. Er zijn veel pilots geweest op bedrijventerreinen, maar nauwelijks op de openbare weg. Marktpartijen ervaren veel onzekerheden qua regelgeving, aansprakelijkheid, vergunningverlening, kosten en eenduidige kaders voor experimenten op de openbare weg. Wij willen dat graag faciliteren en ontwikkelen daarom samen met Topcorridors een blauwdruk voor een proeftuin: een gestandaardiseerd kader dat partijen handvatten biedt om zo'n experiment uit te voeren. Het gaat in op vragen als: welke partijen moet je betrekken? Hoe richt je zo’n proeftuin in? Welke afspraken moet je maken? Welke risico’s zijn er en hoe beperk je die? Zo kunnen bedrijven makkelijker concrete pilots starten.”

“Ook verkennen we de behoefte aan inzicht in de maatschappelijke impact van autonoom transport op de openbare weg. Wat betekent het bijvoorbeeld voor de files, personeelstekorten en uitstoot?”

Ook willen we verkennen in hoeverre autonomie een gamechanger kan zijn voor multimodaal goederenvervoer. Wanneer bijvoorbeeld autonome vrachtauto’s, schepen en overslagsystemen 24 uur per dag opereren, resulteert dit dan in een snellere doorstroming in terminals? Maar ook: wat is de verwachte invloed van autonomie op de verhouding tussen de verschillende modaliteiten?

Digital Twins voor de Binnenvaart

“Door de toenemende impact van klimaatverandering – bijvoorbeeld droogte, overstromingen en schade aan infrastructuur – komt de betrouwbaarheid van logistieke netwerken, zoals de vaarwegen, onder druk te staan. Digital twins bieden de mogelijkheid om processen te voorspellen en optimaliseren en om risico’s te beheersen: zonder direct ingrijpen in de praktijk. Voor de binnenvaart zijn digital twins dan ook van grote waarde. Ze vormen een virtuele, realtime representatie van een schip, vaarweg of zelfs volledige logistieke keten en helpen schippers de juiste beslissingen te nemen, zodat ze efficiënter en veiliger kunnen varen.”

“Er zijn al veel initiatieven op dit vlak, maar die zijn in de markt vaak onbekend. Zo zijn er bijvoorbeeld modellen die waterstanden kunnen voorspellen of een adviessnelheid meegeven aan de schipper, zodat hij niet hoeft te wachten bij een sluis. Wij brengen alle initiatieven in kaart en kijken hoe praktisch en kansrijk ze zijn om op te schalen.  We willen ook een hackathon organiseren, om te kijken of we initiatieven kunnen combineren, om waarde toe te voegen en te versnellen.”

Veranderende eisen aan goederenvervoer van de toekomst

“Dit onderwerp staat expliciet benoemd in de Beleidsagenda Goederenvervoer van het ministerie van I&W. Er gebeurt namelijk van alles in de wereld. Geopolitieke spanningen leiden tot andere handelsverdragen en afspraken. Er zijn technologische doorbraken, maatschappelijke verwachtingen en klimaatdoelen. Het zijn allemaal factoren die het logistieke speelveld ingrijpend onder druk zetten. Vervoerders, logistiek dienstverleners en beleidsmakers krijgen daardoor te maken met nieuwe eisen. Zo gelden er bijvoorbeeld andere regels op het gebied van uitstoot, zijn veerkrachtigere supply chains een must om in te kunnen spelen op ontwikkelingen en verstoringen en moeten ook digitale systemen weerbaarder worden.”

“Om een compleet beeld te krijgen van de ontwikkelingen en welke nieuwe eisen deze met zich meebrengen, organiseerden we samen met het ministerie een interactieve sessie tijdens de Multimodaal Expo. We willen helder maken wat deze veranderingen betekenen voor de toekomst van het goederenvervoer en hoe we hier als sector slim en tijdig op kunnen anticiperen. En hoe wij daar als Topsector Logistiek concreet bij kunnen helpen.”

Optimaal containerlogistiek systeem

In dit project onderzoeken we hoe de wereldwijde containerlogistiek beter bestand kan worden tegen verstoringen zoals pandemieën, geopolitieke spanningen en andere crises. Centraal staan drie vragen: welke structurele kwetsbaarheden kent het systeem, hoe belangrijk is het om deze aan te pakken, en welke veranderingen kunnen leiden tot een weerbaardere en efficiëntere keten. In plaats van een traditionele studie kiest het project voor een hackathon waarin studenten, young professionals en experts uit verschillende disciplines samen een gedachtenexperiment uitvoeren. Deelnemers bekijken de containerlogistiek vanuit een breed systeemperspectief en verkennen welke informatie en inzichten nodig zijn om betere beslissingen te nemen. Het doel is niet om een concreet systeem te ontwerpen, maar om vernieuwende ideeën voor systeemverandering te ontwikkelen.

MKBA Transport over Water

Dit project onderzoekt in hoeverre vervoer van goederen over water maatschappelijk voordeliger is dan vervoer over de weg. Aanleiding is de ambitie van de Topsector Logistiek om transport te verduurzamen en beter gebruik te maken van de mogelijkheden van de binnenvaart. CE Delft voert hiervoor een quickscan uit waarin drie praktijkcasussen worden geanalyseerd: transport van huisafval, bouwmaterialen en bulkvervoer voor infrastructuurprojecten. Per casus worden de maatschappelijke kosten en baten van vervoer over water en over de weg met elkaar vergeleken, onder meer op het gebied van CO₂-uitstoot, luchtvervuiling, congestie, geluid, verkeersveiligheid en infrastructuurkosten. Ook wordt onderzocht wie de kosten draagt en wie profiteert van de maatschappelijke baten, zodat eventuele scheefheden zichtbaar worden. De analyses worden uitgevoerd voor verschillende tijdshorizonten en bevatten gevoeligheidsanalyses voor onder andere elektrificatie en veranderende CO₂-prijzen. Daarnaast wordt een transparante en schaalbare rekenmethodiek ontwikkeld waarmee toekomstige casussen eenvoudig kunnen worden doorgerekend. Het project levert daarmee zowel inzicht in de maatschappelijke waarde van binnenvaart als een basis voor toekomstige besluitvorming en aanbestedingen.

Drijfveer

“Mijn drijfveer ligt vooral in vernieuwing stimuleren”, sluit Arjen zijn verhaal af. “In een stevig fundament ontwikkelen voor een robuust en efficiënt logistiek systeem. Ik vind het mooi om bij te kunnen dragen aan een visie op multimodale logistiek van de toekomst, een datagedreven systeem dat bestand is tegen klimaat- en marktverstoringen en waarbij goederen zich via de meest efficiënte combinatie van vervoerswijzen verplaatsen: weg, spoor, binnenvaart, zeevaart, luchtvaart en soms zelfs nieuwe vormen zoals drones of autonome voertuigen.”

Wil je meer weten?

Wil je meer weten over het programma Multimodaal Goederenvervoer? Op de website van Topsector Logistiek vind je meer informatie. Je kan ook contact opnemen met programmamanager Kim Hazelaar, via Kim.Hazelaar@TopsectorLogistiek.nl, of met Arjen de Feijter, via Arjen.deFeijter@TopsectorLogistiek.nl.