Omgevingswet onder de loep, deel 2: participatie
Gepubliceerd op 12 april 2026Na de eerdere memo Regels en ruimte – Verkennend onderzoek naar de impact van de Omgevingswet op de bouw verschijnt nu een verdiepende publicatie over participatie onder de Omgevingswet. In deze nieuwe memo staat de vraag centraal wat participatie in de praktijk betekent voor initiatiefnemers, wanneer het verstandig of verplicht is en hoe het proces goed kan worden ingericht.
Participatie: een nieuw item voor initiatiefnemers
Sinds de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 moeten initiatiefnemers bij een vergunningaanvraag aangeven of zij belanghebbenden hebben betrokken bij hun plannen. Daarmee is participatie een zichtbaarder en concreter onderdeel geworden van de voorbereiding van bouw- en ontwikkelprojecten.
De memo laat zien dat participatie veel breder is dan een formele inspraakronde. Het kan gaan om een gesprek met directe buren aan de keukentafel, maar ook om een inloopavond, een enquête, een werksessie of een uitgebreider traject met meerdere belanghebbenden.
Aanpak afstemmen op de impact van het plan
Welke aanpak passend is, hangt vooral af van de impact van het plan en de grootte van de groep die ermee te maken krijgt. Bij projecten met beperkte impact kan een kleinschalige aanpak voldoende zijn, bijvoorbeeld door buren vroegtijdig te informeren en ruimte te geven voor vragen en zorgen.
Wordt de impact groter - door extra verkeer, parkeerdruk, veranderingen in uitzicht, geluid of groen dan vraagt dat ook om een zwaardere vorm van participatie. Bij plannen met grote impact adviseert de memo om al in een vroeg stadium met de gemeente in gesprek te gaan over de inrichting van het participatieproces.
Wanneer is participatie verplicht?
Participatie is niet altijd verplicht, maar in bepaalde gevallen wel degelijk een formele eis. Dat speelt met name bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten (BOPA), dus wanneer een plan niet past binnen het geldende omgevingsplan of bestemmingsplan en de gemeenteraad voor zulke activiteiten verplichte participatie heeft aangewezen.
De uitwerking verschilt per gemeente: sommige gemeenten hanteren een beperkte lijst van activiteiten, terwijl andere gemeenten participatie voor iedere BOPA verplicht stellen. De memo biedt een handig beslisschema waarmee initiatiefnemers kunnen nagaan of participatie in hun specifieke geval verplicht is.
