“Ons programma biedt de bouwsector handvatten om met de energietransitie aan de slag te gaan”

Wat heeft de bouwsector nodig om stappen te kunnen zetten richting schoon en emissieloos bouwen? Dat is waar het programma Mobiele Werktuigen en Bouwlogistiek van Topsector Logistiek zich mee bezighoudt. In vijf verschillende Living Labs doen ze ervaring op in de praktijk en ontwikkelen en testen ze praktische oplossingen. Sven Markus, coördinator kennisdeling, en Rutger Bijl, product owner, vertalen de oplossingen en geleerde lessen naar kennisproducten en tools en delen die actief met de markt, zodat iedereen er profijt van heeft. “Op de Kennisbouwplaats is alle informatie uit ons programma te vinden. Die helpt aannemers, projectontwikkelaars, gemeenten, leveranciers en logistiek dienstverleners om stappen te zetten in de transitie.”

Kennisbouwplaats

Begin 2025 vertelden Sven en Rutger al over hun werkzaamheden en de ontwikkeling van de Emissievoorspeller, waarmee in een vroeg stadium de verwachte emissies en stikstofdepositie van een project helder worden. Inmiddels is er het nodige gebeurd. Zo werd bijvoorbeeld de Kennisbouwplaats gelanceerd. “Op die website delen we alle kennis uit het programma op een eenvoudige manier”, vertelt Sven. “Daar staan bijvoorbeeld infographics, do’s & don’ts, handreikingen en tools die we samen met de markt hebben ontwikkeld. Maar ook trainingen en producten zijn er te vinden, zoals de Laadkaart bouw, en case studies van specifieke projecten. Bijvoorbeeld van Heijmans en vervoerder Millenaar en van Schaik, die samen uitstootdata uitwisselen met behulp van de Basis Data Infrastructuur. Of de casus van Into the Great Wide Open, het festival dat bij de opbouw en aanvoer zoveel mogelijk zero-emissiematerieel heeft gebruikt. We delen steeds de belangrijkste bevindingen, zodat de markt die kennis kan gebruiken en het wiel niet opnieuw hoeft uit te vinden. Op de Kennisbouwplaats is alle informatie te vinden die aannemers, projectontwikkelaars en gemeenten helpt om stappen te zetten in de transitie: of ze nu groot of klein zijn, nog moeten beginnen of al verder zijn.” En dat slaat aan, want sinds de lancering in het voorjaar van 2025 heeft de Kennisbouwplaats al duizenden bezoekers getrokken.

Trainingen

Sven: “Daarnaast bieden we ook steeds meer en vaker trainingen aan, bijvoorbeeld over Fleet Monitoring of veilig werken met elektrisch materieel. Dat doen we soms ook samen met andere partijen, zoals SOMA Bedrijfsopleidingen.”
De trainingen maken veel los, ervaart Sven. “Wij delen daar onze kennis met de markt, maar de deelnemers delen ook hun ervaringen met elkaar. Dat is minstens zo belangrijk. Het helpt ons bovendien de trainingen verder te ontwikkelen en verbeteren.”
“Ik geef veel van de trainingen zelf of ben erbij aanwezig. Het is nuttig om te horen wat er speelt in de markt en dat terug te koppelen aan de projecten in de Living Labs: dan kunnen we daarop inzetten. Bij een praktijkprogramma als dit is dat heel belangrijk.”

Kennis en vaardigheden

“De thema’s rondom de transitie zijn heel breed en we zien dan ook dat de kennis daarover versplinterd zit binnen organisaties”, zegt Sven. “Alle afdelingen van een bedrijf zijn puzzelstukjes van de puzzel die deze transitie mogelijk maakt. Bij werken met elektrisch materieel bijvoorbeeld moeten mensen weten hoe ze er veilig mee omgaan, maar bij de aanschaf moet op heel andere dingen worden gelet. Dat zijn twee heel verschillende rollen. Dat maakt die transitie soms ook zo complex. We knippen onze trainingen daarom vaak op in verschillende onderdelen, zodat de juiste personen kunnen aanschuiven.”

Emissievoorspeller

Ondertussen is Rutger druk bezig met tools (door)ontwikkelen. “In het begin ondersteunde de Emissievoorspeller vooral bij emissieberekeningen maken”, vertelt hij. “In die tijd dacht een handjevol mensen mee, maar inmiddels zijn er ruim 500 accounts geregistreerd. Dan neemt het wensenlijstje natuurlijk toe. We krijgen steeds beter zicht op de vragen die spelen bij opdrachtgevers en aannemers en hoe de Emissievoorspeller ze daarbij kan ondersteunen. Zo kunnen we de tool verder doorontwikkelen en zorgen dat die nog beter aansluit op de behoeften en wensen vanuit de markt.” Binnenkort wordt er bijvoorbeeld data van mobiele werktuigen uit het meetprogramma toegevoegd en wordt de tool zo aangepast dat ook opdrachtgevers eenvoudig in een vroeg stadium de verwachte uitstoot en depositie kunnen voorspellen.
“Het is gaaf om te horen dat bedrijven heel enthousiast zijn over het gebruik van de Emissievoorspeller”, vindt Rutger. “KWS ziet het bijvoorbeeld als dé tool om emissies te voorspellen. Het is ook tof om te weten dat er emissie- en AERIUS-berekeningen met de Emissievoorspeller zijn gemaakt, die zijn ingediend bij opdrachtgever en bevoegd gezag en die zijn goedgekeurd. Er zijn nu bovendien allerlei gebruikers die we niet via ons programma kennen, maar die al wel enkele projecten hebben aangemaakt in de Emissievoorspeller. Dat vind ik echt wel een mooi succes.”

Operationele kosten ZE-materieel

Maar er zijn meer tools in de maak. Rutger: “We zijn de laatste tijd bezig geweest met wat we nu de ZE-kostencalculator noemen. Er bestaan al best wat tools en rekenmethodes om de aanschafkosten en terugverdientijd van ZE-materieel te berekenen, maar die geven geen inzicht in de operationele kosten. Het maakt voor het kostenplaatje van een project namelijk enorm uit of er voldoende aansluiting op het elektriciteitsnet beschikbaar is of dat je dagelijks naar een laadplein of met batterijpakketten moet rijden. Ook maatwerkoplossingen, zoals waterstofaggregaten of grote batterijcontainers, betekenen extra kosten. Je hebt dan niet alleen de materieelkosten op je project, maar ook aanvullende kosten door de gekozen laadstrategie. De ZE-kostencalculator maakt dat inzichtelijk. Versie 1.0 is af en wordt door diverse gebruikers getest. We verkennen inmiddels ook met andere ZE-initiatieven hoe we de markt het beste kunnen bedienen. Misschien dat we uiteindelijk de handen ineen slaan om gezamenlijk tot één tool te komen.”

Samen kom je verder

“Het is heel belangrijk dat wij vanuit ons programma handvatten bieden waarmee de markt met de transitie aan de slag kan gaan”, denkt Sven. “We delen al onze kennis en tools nu al via de Kennisbouwplaats en trainingen, maar er valt nog veel te winnen door dat op meer plekken onder de aandacht te brengen en zo nog meer partijen te bereiken.” Rutger: “Ik zie het vooral als een grote kans als we ondersteuning kunnen bieden om op een simpele maar betrouwbare manier inzichten te krijgen. Inzichten die helpen om gerichte keuzes te maken. Zoals de Emissievoorspeller nu bijvoorbeeld helpt bij emissie- en AERIUS-berekeningen”, aldus Rutger. Ook de ZE-kostencalculator is een mooie manier om meer partijen mee te nemen in de transitie naar emissieloos bouwen, vindt hij.

“Wat ik de bedrijven en overheden vooral mee wil geven, is: ga met de transitie aan de slag en zoek de samenwerking op, want samen kom je verder”, aldus Sven. “Ik zie dat bedrijven in hun eentje heel hard kunnen gaan, maar dat dan de wet van de remmende voorsprong kan optreden. Zoek dus vooral die connectie op, met onderaannemers, concullega’s en opdrachtgevers, zodat je samen de juiste stappen kan zetten. Het heeft een veel duurzamere toekomst als je dit als bouwketen oppakt.”
“Het is wel belangrijk dat opdrachtgevers consequent blijven uitvragen richting schoon en emissieloos”, vult Rutger aan, “om aannemers zekerheid te bieden. En wat Sven zegt: ga vooral ook het gesprek aan. Ga samen op zoek naar oplossingen. Het hoeft niet direct volledig emissieloos, maar kijk samen wat wél kan.”

Meer weten?

Wil jij meer weten over het programma Mobiele werktuigen en bouwlogistiek? Neem dan contact op met info@topsectorlogistiek.nl.