Innovatie op de bouwplaats: de weg naar zero-emissie

Topsector Logistiek zet zich met het programma Mobiele Werktuigen en Bouwlogistiek actief in voor een soepele overgang naar schoon en emissieloos bouwen. Anderhalf jaar geleden vertelde Sjoerd Jongsma, projectleider van het Living Lab Elektrificatie & Energielogistiek, in een interview: “Er wordt al volop met zero-emissie materieel gewerkt, maar het is nog niet duidelijk wat de impact is en wat er nodig is.” Onderzoeken op diverse bouwlocaties brengen daar nu verandering in, met praktische oplossingen als resultaat. “Ik ben trots op het Handboek bouwen op waterstof en de Bouwlaadkaart die we hebben opgeleverd.”

Zero-emissie steeds belangrijker

Topsector Logistiek werkt vanuit het programma Mobiele Werktuigen en Bouwlogistiek aan innovatie en verduurzaming van de bouwsector. Daarbij worden diverse onderwerpen in Living Labs onderzocht en getest: op de bouwplaats. Eén van de thema’s is Elektrificatie & Energielogistiek. “Ik merk dat de sector steeds meer beseft dat we richting een uitstootvrije bouwplaats gaan”, ervaart Sjoerd, die vanuit TwynstraGudde voor de topsector werkt. “2030 komt steeds dichterbij en (deels) zero-emissie (ZE) wordt steeds vaker uitgevraagd. Daarbij groeit het besef dat dit niet alleen de verantwoordelijkheid van aannemers is. Ook overheden, opdrachtgevers en netbeheerders spelen hierin een rol, bijvoorbeeld als het gaat over de energievoorziening en kosten. Er is daarom veel behoefte aan overkoepelende kennis op dit vlak. Wat helpt is een gezamenlijke taal, zodat alle betrokkenen aan elkaar kunnen laten zien wat er gebeurt, waar ze tegenaan lopen en wat er nodig is. Zo kunnen ze van elkaar leren, om vervolgens verder te komen. We hebben daar al de nodige stappen in gezet en nu gaan we verder om de kennis op de juiste plekken te krijgen.”

Praktische resultaten

“Wat ik daar een gaaf voorbeeld van vind, is het Handboek bouwen op waterstof, dat samen met alle ketenpartners in de sector is ontwikkeld. Daarin staat uitgelegd hoe je waterstof op een veilige manier inzet op de bouwplaats. Vanuit de theorie, maar juist ook vanuit de praktijk. Zo versnellen we de veilige toepassing ervan.”
Verder ben ik trots op de Laadkaart Bouw die we hebben opgeleverd, met alle grote laadlocaties waar aannemers hun batterijcontainers en materieel kunnen opladen. Die kaart wordt steeds bijgewerkt en is gratis voor iedereen beschikbaar.”

In ontwikkeling

Daarnaast zijn er de nodige tools en onderzoeken in ontwikkeling. “Naast een aantal verkenningen van onder andere een laadplein voor de bouw in Veenendaal en slimme monitoring van emissieloos materieel op de bouwplaats, ontwikkelen we momenteel bijvoorbeeld een applicatie om inzichten te geven in laadvraag, laadaanbod en de kosten van de ZE-bouwplaats. Zo geeft de ZE-Kostencalculator inzicht in de operationele kosten van een ZE-project. Dat geeft aannemers én opdrachtgevers inzicht in de extra kosten van zero-emissie, zodat ze vervolgens kostenefficiënte keuzes kunnen maken en weten waar ze kunnen optimaliseren.”
“We werken samen met de NAL, RVO en ElaadNL om deze kennis in een gezamenlijk platform aan te bieden aan de sector. Samen met de Emissievoorspeller bieden we daarmee inzicht in de drie belangrijkste keuzecomponenten voor aannemers en opdrachtgevers: emissies, energie en kosten.”

Energiemanagement op de bouwplaats

“Ook voeren we een marktverkenning uit naar energiemanagement op de bouwplaats. We zetten diverse oplossingen uit de bouw en het wegtransport op een rij. Waaraan moet zo’n energiemanagementsysteem voldoen? En hoe kan het helpen om energie zo goed mogelijk in te zetten op de bouwplaats? Dit helpt bouwers en ontwikkelaars van deze systemen om passende oplossingen te maken en te implementeren.”

Kennis voor iedereen

“Alle kennis die we opdoen en tools die we ontwikkelen, moet voor iedereen in de sector beschikbaar zijn. Dat doen we door alles te delen op de Kennisbouwplaats, maar ook door trainingen te geven. Zo gaven we in oktober bijvoorbeeld de eerste training over veilig werken met zero-emissiematerieel. Daar werd heel enthousiast op gereageerd, dus dat krijgt nog een vervolg.
We gaan de komende tijd nog meer zorgen dat al onze kennis echt bij het mkb terechtkomt. Onderwerpen als veilig werken met een waterstofaggregaat, de veilige bouwplaats, de bouwplaats monitoren, laadinfrastructuur realiseren en de emissieloze bouwplaats slim aansturen, zijn ook voor hen heel relevant. Dit doen we door online webinars, video’s en trainingen te ontwikkelen, samen met onder andere de NAL en SOMA.”

Kansen in de toekomst

Sjoerd ziet zeker nog kansen voor gezamenlijke kennisontwikkeling en -deling. “Veel uitgevoerde ZE-projecten waren pilotprojecten. Waar we naartoe willen, is dat ZE doorlopend wordt uitgevraagd en dat bouwers hierop kunnen anticiperen met verduurzaming van hun vloot. Zo krijgen we schaalvergroting.
Verder zitten we nu echt nog in de fase dat we kennis ontwikkelen over de inzet van elektrisch materieel en passend gebruik van laadinfrastructuur. Wat ik partijen graag op het hart wil drukken: déél de kennis die je opdoet over zero-emissiematerieel met andere aannemers, onderaannemers en concullega’s. Én met opdrachtgevers. Alleen als je kennis deelt, kan je doorontwikkelen, effectiever worden en optimaliseren. En wat ik aannemers wil meegeven: maak die stap naar zero-emissie. Probeer het, want van proberen komt leren. Dat is ook precies wat we in de Living Labs doen.”

Samenwerken met de sector

“Het feit dat we in Living Labs nieuwe kennis hebben kunnen ontwikkelen en toetsen, samen met aannemers, overheden, opdrachtgevers en netbeheerders, heeft enorm geholpen om stappen te zetten en tot concrete en praktische oplossingen te komen. Bouwpartijen zijn heel bereidwillig om te ontdekken, te leren en nieuwe kennis te delen. Dat geldt ook voor opdrachtgevers. Juist in deze sector, waar je afhankelijk bent van elkaar, kunnen we laten zien dat we gezamenlijk stappen kunnen zetten.”
“Ik vind het mooi dat we als Topsector Logistiek concreet bijdragen aan de transitie naar de emissieloze bouwplaats. Ik merk dat we zichtbaar zijn en dat alle partijen die dit aangaat ons weten te vinden. Mensen zien ook dat wij helpen met de inzichten die we verkrijgen met dit programma.
De uitdaging is om alert te blijven en te blijven inspelen op de behoeften vanuit de markt. Daarom hechten we ook zoveel belang aan klankbordgroepen en user groups en werken we hierin nauw samen met bijvoorbeeld Bouwend Nederland en Cumela. We willen zeker weten dat onze oplossingen de bouwsector helpen én dat de sector ermee verder kan als dit programma stopt.”