Bouwen op waterstof: een leerproces voor alle partijen

In de beweging richting zero-emissie bouwen, is bouwen op waterstof een van de opties. In de praktijk wordt daar al de nodige ervaring mee opgedaan. Aannemers, opdrachtgevers en omgevingsdiensten kunnen daarbij gebruikmaken van de praktische richtlijnen uit het recent gepubliceerde Handboek Bouwen op Waterstof. “Het handboek heeft ons zeker geholpen”, stelt Tim Rietmeijer van KWS, die een praktijktest uitvoerde. “Er staat heel duidelijk in wat er allemaal nodig is om je aanvraag compleet te versturen.” Toch zijn er voor alle betrokken partijen nog wel lessen te leren bij de toepassing van waterstof.

Handboek Bouwen op Waterstof

In het programma Mobiele werktuigen en bouwlogistiek* van Topsector Logistiek onderzoeken vijf Living Labs in de praktijk wat er nodig is om schoon en emissieloos te bouwen. Daarbij is er natuurlijk ook aandacht voor bouwen op waterstof. Het is een goede optie als er geen of te weinig stroom via het netwerk beschikbaar is of als je wil bouwen in de nabijheid van een Natura2000-gebied. De markt houdt zich daar zeker al mee bezig, merkt Ruben Akse, adviseur bij TwynstraGudde, die namens Topsector Logistiek bedrijven begeleidt om ervaring op te doen met bouwen op waterstof. “Het is belangrijk dat alle betrokken partijen hierbij aanhaken, om samen stappen te zetten en duidelijkheid te creëren. Om bijvoorbeeld samen eenduidige veiligheidskaders vast te stellen. Die zijn er nu nog niet.”
Om houvast te bieden, ontwikkelde Koninklijke Oosterhof Holman daarom een Handboek Bouwen op Waterstof, op basis van hun eigen ervaringen. Inmiddels is dit handboek onder andere met behulp van Topsector Logistiek geüpgraded en gevalideerd door KIWA. Het handboek wordt nu in diverse projecten getest, zodat werken met waterstof daarna kan worden opgeschaald. KWS heeft het eerste project inmiddels afgerond.

Nationaal Groeifonds

“Als KWS maken we deel uit van het programma Toekomstbestendige Leefomgeving van het Nationaal Groeifonds”, vertelt Tim Rietmeijer, adviseur Environment, Social & Governance. “Daarbij richten we ons op een zero-emissie, circulaire en klimaatbestendige leefomgeving voor 2050. We werken onder het Consortium Infra aan het project de Nieuwe Straat van de gemeente Amsterdam, om bouwen op waterstof op verschillende schaalniveaus te testen en de toepassing van waterstof te vergemakkelijken.”

Drie bouwprojecten op waterstof

Om te mogen bouwen op waterstof, moet altijd een melding worden gemaakt bij de omgevingsdienst. “We hadden bij de grotere projecten van tevoren al een gesprek met vaste contactpersonen bij de omgevingsdienst. Bij Fase 2 en 3 van het project verliep dat goed,” vertelt Tim. “We begonnen in 2024 met een hybride waterstof directiekeet, die deels op zonnepanelen en deels op waterstof draait. Dat werkt heel goed. Vorig jaar zetten we bij Fase 2 van het project, bij de Westergasfabriek, de stap naar een 100kW-waterstofaggregaat waarmee we ook emissieloos materieel konden opladen. Ook dat systeem draaide goed. Het project bij de Westergasfabriek heeft ons veel geleerd. Zo bleek bijvoorbeeld na overleg met onze ‘buren’ - horecaondernemers - dat er tijdens Koningsdag en Bevrijdingsdag een event zou plaatsvinden, direct buiten onze bouwhekken. In het kader van veiligheid hebben wij toen preventief onze waterstofbundels laten ophalen. Dit leidde tot extra transportkosten. Het is dus belangrijk alert te zijn op plannen in de nabije omgeving.”
Bij Fase 3 van het project, op de Seineweg in Amsterdam, was het de insteek eenzelfde waterstofaggregaat in te zetten, met daarnaast een MEGC-trailer om waterstof op te slaan. “Zo zouden we genoeg waterstof ter plaatse hebben om onze asfaltmachines op te kunnen laden en daarmee de hoofdrijbaan volledig emissieloos te kunnen asfalteren”, aldus Tim.

Praktijktest Handboek Bouwen op Waterstof

“Ik heb dit project bij OHPEN Ingenieurs aangedragen als praktijktest voor het Handboek Bouwen op Waterstof. Ter voorbereiding hebben we een voorgesprek gehad met de omgevingsdienst en alle informatie die we moesten insturen voor de melding gebaseerd op wat in het Handboek staat omschreven. Er staat heel duidelijk in wat er allemaal nodig is om je aanvraag compleet te versturen. Het handboek heeft ons zeker geholpen en heeft zijn doel gediend”, daarvan is Tim overtuigd. Toch verliep het project heel anders dan gepland.
Tim: “We hebben de melding acht weken voor de start van ons project bij de omgevingsdienst ingediend, maar er werden twee keer aanvullende vragen gesteld. Uiteindelijk hebben we daardoor van de vier geplande weken maar anderhalve dag op waterstof kunnen draaien. Verder moesten we onze elektrische asfaltset noodgedwongen elders opladen. En omdat we ineens veel minder waterstof afnamen, haakte onze initiële leverancier af, waardoor ook de kosten flink opliepen.”

Eisen waterstoftankstations onrealistisch

“In het handboek wordt een schifting gemaakt van wat toepasbaar is voor een specifieke locatie”, licht Ruben de situatie toe. “De omgevingsdienst is niet helemaal meegegaan in die schifting en is uitgegaan van de zwaarste regels, voor waterstoftankstations.” Tim: “Je merkt dat de omgevingsdienst nog weinig handvatten heeft om aanvragen voor bouwen op waterstof te beoordelen en inderdaad vasthoudt aan de striktere veiligheidsrichtlijnen. Daarbij heb je heel veel ruimte nodig tussen het waterstofaggregaat en de rand van je bouwplaats. In een stedelijke omgeving zijn we als aannemer echter aangewezen op een klein stukje straat of park.”
“Het is gewoon niet goed gegaan”, blikt Tim terug, “en dat is vooral jammer. De gemeente Amsterdam, onze opdrachtgever, staat er net zo in. We hebben er ook een goed gesprek over gehad met de omgevingsdienst.
We kijken nog of het wellicht mogelijk is om de omgevingsdiensten meer te betrekken vanuit het Nationaal Groeifonds, zodat zij ook hun kennis op dit gebied kunnen vergroten.”

Waterstof serieuze optie

Ondanks de hogere kosten van waterstof ziet Tim zeker kansen. “Ik zie bouwen op waterstof nog steeds als een serieuze optie, vooral op plekken waar (nog) geen netaansluiting is. Echter, omdat er nog veel onduidelijk is, is het moeilijk breed toepasbaar. Als KWS willen we het in de toekomst daarom vooral inzetten bij projecten waar we veel onafgebroken werken en dan het liefst op een plek ver buiten de bebouwde kom. Daar heb je sneller de ruimte tot je beschikking om te kunnen voldoen aan die vereiste veiligheidsafstanden.”
“Wat ik aannemers, opdrachtgevers en omgevingsdiensten mee wil geven over bouwen op waterstof? Blijf het vooral doen en blijf het vooral uitvragen. Als je meer vraag creëert, zakt de prijs van groene waterstof waarschijnlijk. En hoe meer mensen ermee werken, hoe bekender het wordt en hoe beter men ermee kan werken. Het Handboek Bouwen op Waterstof is alvast een goed uitgangspunt.”

Ook ervaring opdoen met bouwen op waterstof?

Wil je meer weten over of ervaring opdoen met bouwen op waterstof? Op het online kennisplatform www.bouwenopwaterstof.nl, een initiatief van OHPEN Ingenieurs. Hier vind je meer informatie. Je kan je hier ook aanmelden om een proefproject op waterstof uit te voeren en daar onder begeleiding ervaring mee op te doen.