Ruimte voor stadslogistiek: vijf ongemakkelijke waarheden voor nieuwe gemeenteraden

Wie serieus werk wil maken van een vitale en leefbare stad, moet logistiek vanaf het begin meenemen in ruimtelijke keuzes. Na de gemeenteraadsverkiezingen breekt voor veel steden een periode aan van herijking.

Woningbouw, mobiliteit, energietransitie en leefbaarheid domineren de agenda. Logistiek komt meestal pas later in beeld; vaak als probleem. Het recente rapport Ruimte voor logistiek dat &Morgen schreef voor de Topsector Logistiek laat zien dat dit te laat is. Wat zijn de vijf ongemakkelijke waarheden?

1. Denk regionaal, niet alleen stedelijk

Veel gemeentelijke beleidsnota’s blijven hangen in het ideaalbeeld van de ‘stadshub’. Het rapport laat zien dat white label stadshubs economisch vaak moeilijk rond te rekenen zijn. De schaal van Nederlandse steden is daarvoor meestal te klein; pas bij 200.000 tot 400.000 inwoners ontstaat voldoende kritische massa.

De kernboodschap van het rapport: er is (bijna) geen actieve marktvraag naar nieuwe logistieke ruimte ín de stad. Leveranciers, groothandels en logistieke dienstverleners organiseren zich regionaal. Zij bundelen stromen op bedrijventerreinen buiten de stadsrand en zoeken vooral goede bereikbaarheid en netcapaciteit. Alleen pakketbezorgers hebben in grotere steden een beperkte stedelijke ruimtebehoefte, in de vorm van pakketkluizen en mogelijk microhubs op wijkniveau.

Voor gemeenteraden betekent dit: organiseer logistieke ruimte op regionale schaal. Werk samen met buurgemeenten en provincie. Bescherm strategische bedrijventerreinen tegen functiemenging of woningbouw. Logistiek laat zich niet in een enkel bestemmingsplan vangen.

2. Stuur op beladingsgraad, niet op gebouwen

De reflex om fysieke hubs te ontwikkelen is begrijpelijk. Maar de markt consolideert al – gedreven door kosten, personeelsschaarste en regelgeving. De echte winst zit in volle voertuigen, niet in nieuwe stenen.

Beleid zou daarom moeten verschuiven van “waar zetten we een hub neer?” naar “hoe stimuleren we hoge beladingsgraden binnen randvoorwaarden van schoon, veilig en licht vervoer?”. Denk aan belonen van goed gedrag, differentiatie in toegang of innovatieve contractvormen. Dat is effectiever dan generieke subsidieregelingen voor stadshubs.

3. Betrek de besteller, niet alleen de brenger

Een van de meest onderbelichte inzichten: iedere bestelbus en vrachtwagen in de stad begint bij een bestelling. Toch richt beleid zich vrijwel uitsluitend op vervoerders; via venstertijden, zero-emissiezones of gewichtsbeperkingen.

De ontvanger, of beter de besteller, blijft buiten schot. Terwijl juist daar gedragsverandering mogelijk is. Gezamenlijke inkoop, afspraken in het winkelgebied of regelgeving rond duurzame bezorgopties kunnen slimmer bestelgedrag stimuleren. Gemeenten kunnen hier het gesprek openen met bijvoorbeeld de lokale ondernemersverenigingen.

4. Bescherm bestaande logistieke ruimte

Opvallend is de dubbele houding tegenover bestaande bedrijventerreinen. Ze staan onder druk door woningbouw, maar zijn tegelijk aantrekkelijk vanwege beschikbare netcapaciteit.

Als gemeenten deze locaties laten verdwijnen, verschuift logistiek verder weg; met meer voertuigkilometers en hogere maatschappelijke kosten als gevolg. Nieuwe gemeenteraden doen er verstandig aan bestaande logistieke milieuruimte actief te beschermen en waar mogelijk te intensiveren.

5. Reserveer laad- en losruimte in de stad

Ook als er weinig vraag is naar extra bebouwde logistieke meters in de binnenstad, is er wel degelijk behoefte aan dynamische ruimte: goed bereikbare laad- en losplekken op logische locaties.

Zonder deze ruimte neemt de rommeligheid toe, ontstaan gevaarlijke situaties en groeit de druk op handhaving. In omgevingsplannen wordt personenmobiliteit vaak gedetailleerd uitgewerkt, maar logistieke ruimte blijft impliciet. Dat is niet houdbaar.

Een bestuurlijke opdracht

Dit is geen pleidooi tegen regulering. Integendeel. Maatschappelijke doelen zoals leefbaarheid, veiligheid en minder uitstoot vallen niet vanzelf samen met economische optimalisatie. Overheidsingrijpen is legitiem, maar moet realistisch en schaalbewust zijn.

Voor nieuwe gemeenteraden ligt hier een duidelijke opdracht:

• Denk regionaal over logistieke ruimte.
• Bescherm en moderniseer bestaande bedrijventerreinen.
• Stimuleer lokale ondernemers tot slimmer bestelgedrag gedrag.
• Geef thuisbezorging heldere ruimtelijke kaders.
• Zorg voor voldoende laad- en losruimte en toegang tot de binnenstad.

Stadslogistiek is geen bijzaak. Het is de stille infrastructuur onder iedere levendige binnenstad. Wie ruimte wil maken voor wonen, werken en ontmoeten, moet ook ruimte maken voor logistiek.