De benodigde revolutie rond winkelcentra

Meer groen, meer supermarktmeters, meer parkeren, minder ruimte voor mobiliteit, maar niet minder logistiek! 

Winkelcentra zijn het kloppende hart van de wijk. Het is de plek waar bewoners hun dagelijkse boodschappen doen, elkaar tegenkomen, een broodje eten of een pakketje ophalen. Nederland telt zo’n 650 winkelcentra. Dat zijn er meer dan twintig jaar geleden. Het aantal is gelijk opgelopen met de bevolkingsgroei. Wat wel sterk is veranderd, is de functie van de centra. Naast een boodschappenfunctie hebben ze ook een functie voor de leefbaarheid en levendigheid van wijken.

Maar winkelcentra zitten in een spanningsveld. Steden verdichten, er worden woningen toegevoegd en steeds meer gemeenten streven naar autoluwe centra met meer groen en verblijfskwaliteit. Dat legt extra druk op de beschikbare ruimte. Tegelijkertijd moeten centra bereikbaar blijven voor bewoners, bezoekers en leveranciers. De vraag wordt dan: hoe verdeel je de schaarse ruimte zo dat centra aantrekkelijk blijven én goed blijven functioneren?

Voor de Topsector Logistiek, in samenwerking met Vakcentrum, onderzocht Sweco hoe die ruimte vandaag wordt gebruikt en welke ruimte in de toekomst nodig is. Dat onderzoek richtte zich vooral op winkelcentra met een sterke boodschappenfunctie, waar bevoorrading en dagelijkse bezoekersstromen cruciaal zijn. Hoe maak je deze centra groener en prettiger zonder dat het onbereikbaar wordt?

Mobiliteit staat onder druk

Een belangrijke uitkomst is dat we anders moeten gaan kijken naar mobiliteit. Mobiliteit blijkt namelijk geen afzonderlijk onderwerp, maar een ruimtelijke én economische randvoorwaarde. In de huidige situatie gaat gemiddeld 43 procent van de ruimte rond winkelcentra op aan mobiliteit: verkeer, verplaatsingen en toegankelijkheid. Dat aandeel staat onder druk omdat andere centrumfuncties ruimte nodig hebben. Naast winkels zien we horeca, fitness, pakket- en retourpunten en diensten die eveneens ruimte claimen. Veelal kan dit worden opgevangen binnen de bestaande bebouwing, maar supermarkten als belangrijke trekker hebben extra ruimte nodig. Dat betekent automatisch ook meer parkeerruimte. Hoewel de nadruk verschuift naar duurzame mobiliteit blijft goed bereikbare, betaalbare en voldoende parkeergelegenheid cruciaal voor veel winkelbezoekers en daarbij ook voor centra. Momenteel komt 47% van de bezoekers met de auto. Door woningbouw aan gemeentegrenzen neemt de afstand naar winkelcentra toe. Het autogebruik naar wijkcentra vermindert daardoor niet, evenals de behoefte aan parkeren. Ruime parkeerplekken (‘de auto wordt steeds groter’), oplaadpunten voor elektrische auto’s en het meedenken over slimme parkeeroplossingen en passende parkeertarieven zijn daarbij de toekomst. Ook is groen vandaag de dag een sleutelwoord voor boodschappencentra waar aandacht voor moet komen. 

Hoe je het ook wend of keert, er wordt naar mobiliteit gekeken om de benodigde ruimte voor andere functies op te vangen. Mobiliteit gaat echter niet alleen over bezoekers, maar ook over bevoorrading, hulpdiensten, afvalinzameling en bewoners. Minder ruimte voor mobiliteit betekent daarom niet automatisch minder logistiek.Logistiek vraagt weinig ruimte, maar stelt hoge eisen. Laden en lossen moet veilig kunnen, zonder hinder voor voetgangers, fietsers of verblijfsgebieden of schade te brengen aan gebouwen en lantaarnpalen. Het onderzoek laat zien dat die functie nu vaak te laat in de planvorming wordt meegenomen en daardoor vaak tot knelpunten leidt.

Wat moeten we dan doen?

Volgens het onderzoek is een integrale aanpak de oplossing: mobiliteit, logistiek, parkeren, verblijf en retailaanbod moeten niet als losse puzzelstukjes worden bekeken, maar als één ontwerpvraag. Dat kan door ruimte slimmer te delen (bijvoorbeeld parkeerplekken voor overdag bezoekers en ’s avonds voor bewoners en groen tussen parkeerplekken), door functies te stapelen (ondergronds laden en lossen of bovengronds parkeren), en door logistiek eerder in het ontwerpproces te betrekken. Pas als hier niks mee te winnen valt kan worden bekeken of er mobiliteitsruimte kan worden opgeofferd. Alleen zo blijven winkelcentra aantrekkelijk, bereikbaar én economisch vitaal.

Het volledige onderzoeksrapport is hieronder in te zien en te downloaden: