Logistieke veerkracht naar de collegezaal

Logistieke veerkracht vraagt om nieuwe kennis én nieuwe manieren van opleiden. Met behulp van de onderwijsvoucherregeling van Topsector Logistiek ontwikkelden Maastricht University en Tilburg University innovatieve onderwijsinstrumenten waarmee studenten supply chain verstoringen actief ervaren, analyseren en bespreekbaar maken. Projectleider Hans Moonen vertelt er meer over in dit artikel

Onderwijsvouchers

Topsector Logistiek ontwikkelt niet alleen nieuwe kennis, maar vindt het minstens zo belangrijk dat kennis terechtkomt bij de huidig en toekomstige professionals in de sector. Goed opgeleide mensen, met de juiste vaardigheden om innovaties te kunnen omarmen en inzetten, zijn cruciaal voor de toekomst. De onderwijsvoucherregeling is een regeling vanuit Topsector Logistiek waarmee onderwijsinstellingen en branche-/beroepsorganisaties een aanvraag kunnen indienen voor een bijdrage gericht op de ontwikkeling van innovatieve onderwijsmiddelen, om kennis ontwikkeld binnen het lopende programma naar het onderwijs en het werkveld te brengen. In de ronde van eind 2025 hebben in totaal zeven voorstellen funding gekregen.

Logistieke veerkracht

Twee universiteiten zijn aan de slag gegaan om gebruikmakend van de voucherregeling het onderwerp logistieke veerkracht nadrukkelijker in hun logistieke curriculum te embedden. Binnen het huidige programma van Topsector Logistiek krijgt logistieke veerkracht de nodige aandacht, en het wordt waar mogelijk praktisch en ketengericht opgepakt – zie voor een introductie hierop het eerder dit jaar verschenen whitepaper. Veerkracht is niet alleen het reageren op een (grote) verstoring, maar ook het slimmer worden van eerdere verstoringen, en een betere voorbereiding op toekomstige verstoringen. In de wereld van vandaag met haar continue spanningen door geopolitiek, veranderende ketens door de beweging richting strategische autonomie, en de steeds merkbaarder impact van klimaatverandering worden verstoringen niet alleen frequenter maar ook steeds groter en complexer. Veerkracht gaat dan ook over veel meer dan alleen economisch verdienvermogen. Het gaat expliciet ook over maatschappelijke vraagstukken en leveringszekerheid.

Met het onderwerp veerkracht ging men zowel in Maastricht als Tilburg aan de slag. Vanuit het programma mocht ik een begeleidende rol spelen, en aanwezig zijn bij de eerste sessies met studenten, toevalligerwijs twee dagen achter elkaar eind maart.

Supply Chain resilience rollenspel

Maastricht University heeft de voucher ingezet om een (Engelstalig) rollenspel te ontwikkelen om studenten middels een attractieve en interactieve klassikale leermethode kennis bij te brengen over supply chain resilience en het belang van ketensamenwerking bij een cascade van verstoringen. Het betrokken team, onder leiding van assistent professor Dr. Diogo Cotta, koos er voor om het onderwerp logistieke veerkracht middels een rollenspel te benaderen, vanuit de ervaring dat de behandeling van supply chain resilience methoden en modellen binnen bestaande onderwijs curricula doorgaans vrij theoretisch en abstract is. Door te kiezen voor een rollenspel worden studenten echt geactiveerd, en ervaren zij de impact en complexiteit van verstoringen en mogelijke handelingsperspectieven.

Binnen het ontwikkelde rollenspel wordt de waardeketen van verse groente en fruit als uitgangspunt genomen. Gedurende het rollenspel – dat tussen de 60 en 90 minuten duurt – treden steeds andere verstoringen op waar de verschillende spelers gezamenlijk een oplossing voor dienen te vinden.

In maart 2026 hebben negen groepen van steeds dertien studenten het rollenspel gespeeld, met zeer positief resultaat. Tien studenten in de rol van deelnemers aan de keten, drie studenten in een observerende rol. De spelleiding wordt gedaan door een docent. Hij of zij doet de introductie, faciliteert het groepsgesprek, en introduceert onverwachts de verstoringen. Na afloop van het spel wordt de nabespreking gestart waarbij de observanten allemaal een specifiek element terugkoppelen aan en bespreken met de deelnemers. Door expliciet na te spreken in de groep treedt reflectie en daarmee een echt leermoment op. De eerste ervaringen waren zeer positief, mocht ik zelf ervaren bij één van de twee sessies die die dag op de Venlo campus plaatsvonden.

Maastricht University heeft naast de inpassing in verschillende van haar eigen curricula, ook reeds de interesse voor het rollenspel gepeild bij de Limburg Agrifood Logistics Community en de Brightlands Campus Greenport Venlo zodat ook professionals het spel kunnen spelen. Daarnaast staat men open dit met andere geïnteresseerden te delen.

Toekomstige verstoringen en handelingsperspectieven onderzoeken met simulatie

Tilburg University koos voor de aanpak het onderwerp supply chain resilience tastbaar te maken middels simulatie. Door te simuleren ervaren studenten hoe supply chain verstoringen de operationele en financiële performance van bedrijven over tijd beïnvloeden, en hoe bedrijven zich hiervoor het beste kunnen wapenen. Door de weerbaarheid te analyseren, en te onderzoeken welke strategie, of combinatie van strategieën, het beste werkt per type verstoring en waarom.

Om dit te doen gaan studenten gericht aan de slag met een generiek simulatiemodel. Een specifieke bedrijfscase wordt geïntroduceerd door een spreker van het desbetreffende bedrijf, en tekstueel beschreven in pakweg 8 pagina’s tekst. Deze case wordt vervolgens door de studenten vertaald in een causal loop diagram, een simulatiemodel (op basis van het aangeleverde generieke model) waarmee men strategieën gaat onderzoeken, en tenslotte een adviesrapport dat de belangrijkste inzichten samenvat. Doordat meerdere groepjes studenten aan dezelfde case werken is het voor bedrijven extra interessant om mee te doen, zij krijgen dan immers niet alleen een advies van één groep, maar krijgen een range aan adviezen gepresenteerd door verschillende groepen.

Voorjaar 2026 gingen 150 studenten in groepjes van vijf aan de slag met twee verschillende cases, ingebracht door een voedseldistributeur en een speciaalbier brouwerij. Vrijdagochtend kwart voor negen zat de collegezaal vol met zowel studenten, docenten als de supply chain managers vanuit de twee bedrijven. Organiserend docent Dr. Roland van de Kerkhof had de groepen tot donderdagavond 23:59 gegeven om hun resultaten op te sturen, en was met twee collega’s ’s ochtends vroeg door de verschillende presentaties en adviezen gelopen om ter plekke twee groepen op het podium te roepen – niet altijd zijn Brabantse nachten lang. De combinatie van live advisering, dialoog met de opdrachtgever, interactie met de zaal, en dat aangevuld met live simulatie inzichten maakte het een krachtig instrument om veerkracht in een concrete bedrijfssetting direct te ervaren en doorgronden. Ook werd de brug tussen theorie en praktijk heel mooi geslagen, een vanuit model of theorie geponeerd advies bleek in dialoog met de betrokken supply chain managers vaak net een andere invulling te moeten krijgen. Zeer waardevol kortom.

Tilburg University is voornemens het ontwikkelde instrument – een generiek maar onderliggend zeer gedetailleerd system dynamics simulatiemodel, casebeschrijving volgens een ontwikkelde template, de beschreven toepassingsstappen, en voorbereide antwoorden – een vast onderdeel binnen één van de vakken van de master Supply Chain Management te maken. Daarnaast staat het team er voor open het onderwijsmiddel ook door andere opleidingen te laten gebruiken. Ofwel in zijn volledigheid – voor opleidingen waar studenten ook ervaring hebben met systeemdynamica – ofwel in delen, zoals bijvoorbeeld gebruik van de casebeschrijvingen voor een meer beknopte kwalitatieve opdracht.

Resumerend

Wat beide initiatieven laten zien, is hoe waardevol het is om actuele maatschappelijke en logistieke vraagstukken direct te verbinden aan het onderwijs. Logistieke veerkracht is geen abstract begrip meer dat uitsluitend in papers en modellen bestaat, maar wordt tastbaar gemaakt in concrete leerervaringen. Studenten ervaren zelf hoe verstoringen doorwerken in ketens, welke dilemma’s daarbij ontstaan, en hoe samenwerking, analyse en besluitvorming bepalend zijn voor de uitkomst. Juist dat actieve en praktijkgerichte karakter maakt deze ontwikkelde onderwijsinstrumenten zo sterk.

Persoonlijk vond ik het bijzonder waardevol om te zien hoeveel energie, betrokkenheid en reflectie beide aanpakken bij studenten losmaakten. Zowel het rollenspel in Maastricht als de simulatie-aanpak in Tilburg laat zien dat innovatieve onderwijsvormen zoals deze helpen om complexe logistieke vraagstukken niet alleen beter te begrijpen, maar ook echt te beleven. Daarmee dragen deze instrumenten direct bij aan het opleiden van professionals die voorbereid zijn op een toekomst waarin verstoringen eerder regel dan uitzondering zullen zijn.

Tegelijkertijd ligt de waarde nadrukkelijk niet alleen binnen de opleidingen van deze twee universiteiten. Beide onderwijsmiddelen bieden ook kansen voor andere opleidingen, netwerkorganisaties en bedrijven die met logistieke veerkracht aan de slag willen. Zie je mogelijkheden om één van deze instrumenten toe te passen of verder mee door te ontwikkelen? Neem dan vooral contact op met de betrokken teams in Maastricht en Tilburg. Diogo Cotta (D.Cotta@maastrichtuniversity.nl) en Roland van de Kerkhof (r.m.vdkerkhof@tilburguniversity.edu) gaan graag het gesprek aan. 

Wil je doorpraten over logistieke veerkracht meer in het algemeen, laat het mij, Hans Moonen, dan weten via hans.moonen@topsectorlogistiek.nl