Hoe verklein je als productiebedrijf de impact van een verstoring?

Logistieke ketens hebben steeds vaker te maken met (grote) verstoringen, door bijvoorbeeld oorlogen, klimaatrampen en cyberaanvallen. Topsector Logistiek laat daarom twee tools ontwikkelen voor verladende mkb’ers, waarmee ze snel kunnen zien hoe veerkrachtig hun supply chain is en ze deze waar nodig gericht kunnen verbeteren. LCB is daar inmiddels mee gestart. “Met deze tool kunnen productiebedrijven verstoringen simuleren en direct zien wat de effecten daarvan zijn, zowel operationeel als financieel. Ze krijgen bovendien inzicht in mogelijke maatregelen.” Bedrijven die de tools willen valideren, kunnen zich melden. Zij doen zo meteen waardevolle inzichten voor hun bedrijfsvoering op.

Bewustwording risico’s

Voorjaar 2025 rondde Topsector Logistiek validatieprojecten rondom veerkracht af met vijf bedrijven. Bas Koopman, supply chain engineer bij Envalior en een van de deelnemers, concludeerde na afloop in een interview: “Ik heb twee belangrijke lessen geleerd. Ten eerste: het duurt langer dan je zou denken om te herstellen van verstoringen. En ten tweede: het is van belang om snel te reageren, want elke week, en zelfs elk uur, dat je eerder een beslissing neemt en doorvoert, heeft een significante impact op de hersteltijd.” Om ook andere bedrijven bewust te maken van de risico’s en tegelijkertijd een oplossing te bieden, startte Topsector Logistiek een vervolgproject. In dit project worden twee gebruiksvriendelijke tools ontwikkeld die bedrijven helpen eenvoudig hun veerkracht te verbeteren. Logistics Community Brabant (LCB) en SD&Co richten zich daarbij op een tool voor productiebedrijven, terwijl Haskoning zich focust op retailers en wholesale.

Risico’s in kaart

“Door de sterke afname van logistieke kosten zijn vergaande specialisatie en wereldwijde supply chains optimaal geworden”, vertelt Roland van de Kerkhof, community manager industrie bij LCB en docent supply chain dynamics aan Tilburg University. “Maar dat heeft ook als gevolg dat we veel afhankelijker zijn van wat er elders in de wereld gebeurt.”
“Met de tool die we voor Topsector Logistiek gaan ontwikkelen, willen we mkb’ers in de productie-industrie inzicht geven in hoe weerbaar ze echt zijn. Waar zijn we al wél goed tegen bestand en waar zijn we nog níet zo goed tegen bestand? Dan kunnen ze vervolgens gericht maatregelen treffen om dat te verbeteren en de risico’s te beperken.”
“Er is in het verleden al veel onderzoek gedaan naar hoe bedrijven bijvoorbeeld hun productie- en inkoopprocessen managen, dus dit pakken we als basis voor de tool. Als je weet hoe deze processen werken, kun je simuleren wat er gebeurt als er een verstoring optreedt. Wat zijn bijvoorbeeld de operationele en financiële effecten als een bepaald onderdeel langere tijd niet wordt geleverd of de vraag van  klanten plotseling verandert? En wat gebeurt er met de effecten als we onze veiligheidsvoorraad vooraf hadden opgehoogd of als we dit onderdeel ook bij een andere leverancier kunnen bestellen?”

Maatregelen

“Samen met de vijf bedrijven die zijn betrokken bij de ontwikkeling, bepalen we welke verstoringen en maatregelen we in de tool kunnen testen. Waarschijnlijk wordt het een combinatie van verstoringen bij leveranciers, zoals tijdelijk niet kunnen leveren of een plotselinge prijsstijging,  interne verstoringen en verstoringen aan de vraagkant. Met de bedrijven controleren we ook of de effecten van deze verstoringen en maatregelen in de simulatie overeenkomen met wat zij verwachten, bijvoorbeeld omdat ze al eens met zo’n verstoring te maken hebben gehad.”

Inzicht in impact

“Uiteindelijk draait de simulatie alleen op de achtergrond. Het gaat niet om de simulatie zelf, het gaat om wat we ervan kunnen leren. De tool wordt daarom echt een leeromgeving, waarin gebruikers stapsgewijs uitleg krijgen over veerkracht bij productiebedrijven. Ze worden ook uitgenodigd om zelf te gaan experimenteren. Om het realistischer te maken, kunnen mensen aan de voorkant instellen hoe hun productiebedrijf werkt, bijvoorbeeld make-to-order of make-to-stock, continue productie of assemblage en processen met gedeelde capaciteit of elk hun eigen capaciteit. Vervolgens kunnen ze testen wat er gebeurt als een verstoring bij een leverancier een, twee of drie  maanden aanhoudt, et cetera. Ze zien dan meteen in grafieken wat de effecten zijn op de operatie en financiën. Zo krijgen mensen  een gevoel van hoe robuust en weerbaar hun productiebedrijf is en tegen welke dingen ze iets zouden moeten doen. Vanaf wanneer is het een probleem?”

Proactieve en reactieve maatregelen

“In de simulaties die we eerder voor Topsector Logistiek bij twee bedrijven uitvoerden, bleek dat hun standaard aansturing van de bedrijfsprocessen de effecten van verstoringen al dempte. Bij een bedrijf leidde een verstoring van drie maanden bij een leverancier slechts anderhalve maand tot een lagere leverbetrouwbaarheid. Dit had op de korte termijn vrijwel geen negatieve financiële gevolgen. Bij een ander bedrijf werden verstoringen in een fabriek opgevangen met versneld transport via de lucht, in plaats van over water, waardoor vertragingen – weliswaar tegen iets hogere transportkosten - werden ingehaald. Wil je dus testen wat het effect is van verstoringen en maatregelen, dan moet je deze standaard reacties ook meenemen.”

“Als we kijken naar de maatregelen, dan onderscheiden we proactieve  en reactieve maatregelen. De proactieve maatregelen voer je uit vóórdat een verstoring plaatsvindt, zoals een veiligheidsvoorraad aanleggen, overcapaciteit in productie creëren of contractuele afspraken maken met leveranciers en/of klanten. Een goede voorbereiding is het halve werk. Maar als een verstoring eenmaal optreedt, kunnen ook reactieve maatregelen het herstel sterk versnellen. Denk bijvoorbeeld aan productie- en transportcapaciteit flexibel opschalen of werkzaamheden binnen de fabriek slim prioriteren.”

Oplossingsrichting

“De tool die we ontwikkelen laat dus zien hoe verschillende typen organisaties en productiesystemen reageren op bepaalde verstoringen en welke maatregelen wanneer interessant zijn”, aldus Roland. “Het geeft gebruikers inzicht en een oplossingsrichting. We zouden er nog veel meer aan kunnen toevoegen, zodat het voor nog meer bedrijven toepasbaar wordt, maar dan moeten gebruikers heel veel gaan instellen. Dat willen we niet: we willen het juist zo simpel en gebruiksvriendelijk mogelijk houden.”
“Ik hoop dat bedrijven door onze tool gaan nadenken over hun supply chain strategie en veerkracht. Als ze zien welke verstoringen serieuze impact kunnen hebben, kunnen ze daar verder op inzoomen en een strategie voor ontwikkelen, zodat ze risico’s in de toekomst beperken.”

Test je veerkracht

“We hebben de afgelopen periode bij verschillende bedrijven tests uitgevoerd en waren elke keer verrast over de uitkomsten. In positieve zin! Ik wil productiebedrijven daarom vooral aanraden hun veerkracht te testen. Veel bedrijven zijn flexibel en hebben hun systemen al zo ingericht dat zij tijdelijke verstoringen in de levering prima kunnen opvangen. Maar ook dat is goed om te weten. Dan kan je je daarna focussen op zaken die nog niet zijn ingedekt.”

Meer weten?

Wil je meer weten over de veerkracht in supply chains in het algemeen? Of wil je onder begeleiding meewerken aan de validatie van de tools en direct inzicht krijgen in de veerkracht van jouw organisatie? Neem dan contact op met Hans Moonen, projectleider bij Topsector Logistiek, via Hans.Moonen@TopsectorLogistiek.nl.